Wielkość czcionki: A A A Kontrast:


Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr.5 w Katowicach

Wprowadzenie


Chirurgia zaćmy połączona ze wszczepieniem sztucznej soczewki jest obecnie najpopularniejszym ze wszystkich zabiegów okulistycznych.

 

W okresie ostatnich pięćdziesięciu lat chirurgia zaćmy uległa rewolucyjnym zmianom. Stało się tak m.in. dzięki burzliwemu rozwojowi różnych typów sztucznych soczewek wewnątrzgałkowych. Zaćma zaliczana jest do jednej z najczęstszych przyczyn „uleczalnej” ślepoty w świecie. Obecnie  fakoemulsyfikacja połączona ze wszczepieniem sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej jest metodą z wyboru w leczeniu zaćmy. Ze względu na małe cięcie (2,2-3,0 mm) fakoemulsyfikacja jest metoda preferowaną, ale planowe zewnątrztorebkowe usunięcie zaćmy (ECCE) jest ciągle praktykowane, a w niektórych przypadkach jest jedyną bezpieczną techniką. ECCE polega na wszczepieniu sztywnej sztucznej soczewki (nie zwijalnej) przez 8mm cięcie i założeniu szwów. Metoda ta jest bardziej inwazyjna i po jej zastosowaniu pacjent kilka dni musi pozostać w szpitalu - rekonwalescencja oraz całkowity powrót do zdrowia jest relatywnie długi.

 

W Polsce pierwszy zabieg usunięcia zaćmy z wszczepieniem sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej wykonała Ariadna Gierek w 1976 roku w Katowicach. Był to zabieg krioekstrakcji zaćmy z wszczepieniem źrenicznej soczewki wewnątrzgałkowej model Fiodorowa-Zacharowa. Sposób wszczepiania soczewki był skomplikowany gdyż posiadała ona 3 antenki umieszczane na tęczówce i 3 pętle mocowane pod tęczówką

Wprowadzenie technik hydrodysekcji przez Fausta, kapsuloreksji przez Neuhann’a i Gimbla, materiałów wiskoelastycznych oraz nowych rozwiązań technicznych fakoemulsyfikatorów rozpoczęły od początku lat 90-tych erę wszczepów soczewek zwijalnych, które można wszczepić poprzez małe cięcie (2,5-3,0 mm). Soczewki wszczepiane do torebki soczewki własnej czyli znajdują się w najbardziej zbliżonej do anatomicznej pozycji. Soczewki zwijalne mogą być wykonane z hydrożelu lub silikonu dobrze tolerowanych przez tkanki oka.


 

Zaćma polega na częściowym lub całkowitym zmętnieniu soczewki oka.

Soczewka jest istotnym elementem układu optycznego oka, odpowiadającym za możliwość dobrego widzenia z bliska i z daleka. Soczewka znajduje się wewnątrz gałki ocznej za tęczówką i współodpowiada za tworzenie obrazów na siatkówce (umiejscowionej w tyle gałki ocznej). Zmętnienie soczewki utrudnia lub wręcz uniemożliwia widzenie.

Jaka jest przyczyna powstawania zaćmy?
Zaćma może mieć charakter wrodzony i wtedy obserwuje się ją u małych dzieci lub nawet bezpośrednio po urodzeniu. Tego typu zaćma może być wynikiem przebytych przez matkę w czasie ciąży chorób, może mieć również uwarunkowanie genetyczne.
Zaćma występuje też czasem jako powikłanie niektórych chorób ogólnych (np. cukrzyca, tężyczka) lub chorób samego oka (np. zapalenia błony naczyniowej). Podobnie urazy oka – mogą prowadzić do rozwoju zaćmy, mówimy wówczas o zaćmie pourazowej.
Stwierdzono również, że niektóre leki (np. sterydy) mogą być przyczyną rozwoju zaćmy.
Wiadomo także, że osoby przebywające w zasięgu promieniowania jonizującego lub podczerwonego (wysokie temperatury) są narażone na powstanie zaćmy.
Jednak w zdecydowanej większości przypadków zaćma rozwija się z wiekiem, bez uchwytnej przyczyny. Mówimy wówczas o tzw. zaćmie starczej.
 Pierwszym objawem zaćmy jest pogorszenie wzroku, którego nie można skorygować okularami, czy szkłami kontaktowymi. Kolejnym objawem jest widzenie "przez mgłę" i zamazanie konturów obrazu. Jedynym sposobem wyleczeniem zaćmy dojrzalej jest usunięcie starej soczewki i zastąpienie jej nową - sztuczną. Współczesna medycyna dokonała ogromnego postępu w zakresie chirurgii zaćmy i obecnie miliony osób poddają się tej operacji.
Kiedy należy przeprowadzić operację zaćmy?
O tym kiedy operować zaćmę, decyduje pacjent wspólnie z lekarzem. Obecnie nie ma konieczności oczekiwania, aż zaćma całkowicie dojrzeje. Decyzję należy podjąć, kiedy zaćma prowadzi do zaburzenia dotychczasowego trybu życia, przeszkadza w codziennych czynnościach lub pracy.
Technika operacji
Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym, co pozwala na krótki pobyt pacjenta w szpitalu i jest praktycznie bezbolesny. W naszym ośrodku okulistycznym zaćma operowana jest metodą fakoemulsyfikacji, która polega na wykonaniu małego cięcia 2 - 3 mm w gałce ocznej (na granicy rogówki), przez które wprowadza się specjalną sondę wielkości końcówki długopisu. Sonda wytwarza ultradźwięki, rozbija i aspiruje części zmętniałej soczewki. Kiedy torebka, w której znajdowała się soczewka jest pusta, następuje wszczepienie w jej miejsce sztucznej soczewki.
Ta technika nie wymaga zakładania szwów, ponieważ rana zamyka się szczelnie sama pod wpływem ciśnienia wewnątrzgałkowego operowanego oka. Sztuczne soczewki wszczepiane w naszej klinice to jedne z najnowocześniejszych i najbezpieczniejszych soczewek zwijalnych stosowanych obecnie na świecie. Są produkowane z materiału stworzonego specjalnie do użycia w ludzkim oku i mają pozytywne długoterminowe rezultaty potwierdzone licznym pracami klinicznymi (niski odsetek powikłań pooperacyjnych).W miejsce usuniętej zaćmy wkłada się odpowiednio dobraną sztuczną soczewkę, dzięki której nie trzeba, jak dawniej, nosić grubych okularów. Co więcej np. krótkowidzowi czy dalekowidzowi tak dobiera się moc sztucznej soczewki, aby wreszcie dobrze widział w dal bez okularów. Przeszkodą do operacji nie jest już ani wiek pacjenta, ani większość chorób internistycznych.Po kilku godzinach od operacji pacjent może wrócić do domu.
Przez kilka kolejnych dni należy przestrzegać zaleceń lekarza i zgłosić się w zaleconym terminie na wizyty kontrolne.

Jaskra i zaćma
Jaskra jest schorzeniem, w którym występuje zaburzenie odpływu cieczy wodnistej z oka, co powoduje wzrost ciśnienia płynu w oku. Przyczynia się to do zawężania pola widzenia, obniżenia ostrości wzroku i do uszkodzenia nerwu wzrokowego.

U pacjentów zakwalifikowanych do usunięcia zaćmy, u których występuje również jaskra można połączyć zabieg usunięcia zaćmy (fakoemulsyfikację) z zabiegiem przeciwjaskrowym – trabekulektomią. Taka procedura nazywa się fakotrabekulektomia i polega na usunięciu zaćmy z wszczepieniem sztucznej soczewki oraz wytworzeniu dodatkowej drogi odpływu nadmiaru cieczy z wnętrza oka pod spojówkę. Wykorzystuje się do tego celu to samo cięcie, a wytworzona przetoka powoduje obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego i pozwala na nieużywanie kropli przeciwjaskrowych.


Soczewki wewnątrzgałkowe stosowane w zabiegach


Soczewka jednoogniskowa, zwijana, pozwala na zminimalizowanie cięcia rogówki, co w większości procedur nie wymaga zakładania szwów (zmniejsza to ryzyko indukowania astygmatyzmu); zastosowanie tej soczewki likwiduje wady do dali (krótkowzroczność lub nadwzroczność), nie koryguje astygmatyzmu; po zabiegu konieczne jest noszenie okularów do czytania, niektóre soczewki posiadają dodatkowo filtr światła  niebieskiego.


·    Soczewka do korekcji resztkowej wady u pacjentów po operacji zaćmy (SULCOFLEX).

 

Czasami zdarza się, iż po operacji zaćmy pozostaje resztkowa wada wzroku wymagająca korekcji szkłami okularowymi do stałego noszenia. Nową opcją leczenia dostępną od roku w naszej Klinice jest implantacja nowego modelu soczewki (Sulcoflex), skoryguje resztkową wadę: nadwzroczność, krótkowzroczność lub astygmatyzm. Klinika Okulistyki w Katowicach jako pierwsza w Polsce rozpoczęła wykonywanie tego rodzaju operacji. Operacja polega na wstawieniu do tzw. rowka rzęskowego, przed uprzednio wszczepioną soczewkę, nowej specjalnie zaprojektowanej zwijalnej soczewki sztucznej noszącej nazwę Sulcoflex. Soczewka ta przeszła wszystkie badania kliniczne potwierdzające jej bezpieczeństwo dla pacjentów i jest obecna na rynku okulistycznym od kilku lat. Aby dodatkowo poprawić wyniki operacyjne została ona wykonana ze specjalnego tworzywa zwanego Rayacryl. Moc soczewki zostanie tak dobrana, aby zniwelować istniejącą wadę wzroku, a co za tym poprawić komfort życia i uniezależnić od konieczności używania okularów do dali. Istnieje także model soczewki wieloogniskowej, który po implantacji uniezależnia pacjenta od konieczności stosowania korekcji do czytania. Operacja jest przeprowadzana w znieczuleniu miejscowym, poprzez drobne nacięcie w rąbku rogówki wielkości ok. 3mm.
 

Niezbędne badania przed zabiegiem
Decyzja o operacji zaćmy uzależniona jest od stopnia zaawansowania choroby, wybranej techniki operacyjnej, stanu zdrowia pacjenta, jego aktywności życiowej oraz zawodowej.
Przeprowadzenie pełnej diagnostyki okulistycznej pozwala właściwie potwierdzić rozpoznanie i ocenić zaawansowanie zmian chorobowych, jak również obliczyć moc dla wszczepianej sztucznej soczewki. Badania przedoperacyjne powinny także określić stopień przewidywanej poprawy jakości widzenia, który uzależniony jest nie tylko od przezroczystości soczewki, ale także od obecności dodatkowych zaburzeń narządu wzroku - schorzeń rogówki, ciała szklistego i siatkówki.
Przeciwwskazaniem do zabiegu jest nieuregulowane ciśnienie krwi, zaburzenia krzepliwości krwi, zaawansowana niewydolność krążenia czy stan zapalny oka. Przeszkodą dla zabiegu może być także zaawansowana cukrzyca i niedoleczona infekcja.
 


Zalecenia po zabiegu


·    opatrunek na zoperowanym oku powinien pozostać do pierwszego badania lekarskiego
·    w trakcie gojenia się oka należy zachować spokojny tryb życia
·    w pierwszych dniach po zabiegu należy unikać nadmiernego wysiłku fizycznego
·    unikać pocierania zoperowanego oka
·    nie stosować żadnych okładów na oko
·    w razie potrzeby wydzielinę z oka usuwać wacikiem moczonym w przegotowanej wodzie
·    należy przestrzegać zaleceń lekarza dotyczących stosowania kropli do oczu (jeżeli krople skończą się przed wyznaczeniem kolejnej wizyty kontrolnej należy skontaktować się z lekarzem)
·    dokładnie myć ręce przed zakraplaniem
·    można oglądać TV oraz czytać
·    następnego dnia po zabiegu można spacerować bez opatrunku (należy jednak unikać nadmiernego nasłonecznienia, ewentualnie używać okularów przeciwsłonecznych)
·    należy przestrzegać wyznaczonych przez lekarza terminów wizyt kontrolnych

 

Wizyty kontrolne po zabiegu


·    dzień po zabiegu
·    10 dni do 2 tygodni po zabiegu
·    miesiąc po zabiegu


W okresie rekonwalescencji należy przestrzegać zaleceń i stosować zapisane przez lekarza krople.


W przypadku pojawienia się w okresie rekonwalescencji jakichkolwiek niepokojących objawów prosimy o kontakt z lekarzem.


 

Efekty
Każde oko goi się w różnym czasie. Jedno wspólne, co można zaobserwować u pacjentów po operacjach zaćmy metodą fakoemulsyfikacji to zwykle natychmiastowa poprawa ostrości widzenia. Większość pacjentów już po kilku dniach powraca do codziennych czynności.